۵ ژانویه ۲۰۲۶
از زمان انتشار بیانیه ما در تاریخ ۳۱ دسامبر ۲۰۲۵، اعتراضات و اعتصابات ادامه یافته و به شهرها و استانهای متعددی گسترش پیدا کرده است. در مقابل، واکنش مقامات با افزایش استفاده از زور، نظامیسازی فضای عمومی و تشدید بازداشتها همراه بوده است.
بر اساس اطلاعاتی که از منابع مختلف مورد تطبیق و راستیآزمایی قرار گرفتهاند، مرگ ۲۵ نفر از آغاز این جنبش بهطور قطعی تأیید شده است. افزون بر این، ۹ مورد مرگ دیگر نیز گزارش شدهاند که در این مرحله امکان تأیید مستقل آنها وجود ندارد؛ امری که تعداد کل جانباختگان گزارششده را به ۳۴ نفر میرساند. در میان جانباختگان، جوانان و افراد زیر سن قانونی نیز دیده میشوند.
همچنین دستکم ۵۰ نفر مجروح شدهاند که برخی از آنان بر اثر تیراندازی مستقیم یا استفاده از سلاحهای پرتابه آسیب دیدهاند، و چند صد نفر نیز بازداشت شدهاند؛ از جمله دانشجویان، کارگران، معترضان مسالمتآمیز و فعالان مدنی.
در شماری از مناطق، شهادتهای همخوان از استفاده از مهمات جنگی، شلیک گاز اشکآور از فاصله نزدیک، ضربوشتم در هنگام بازداشت و انتقال بازداشتشدگان به اماکن غیررسمی نگهداری حکایت دارد. بسیاری از خانوادهها همچنان از سرنوشت بستگان بازداشتشده خود بیاطلاع هستند؛ وضعیتی که نگرانیهای جدی درباره خطر بازداشت در شرایط بیخبری، شکنجه، بدرفتاری و ناپدیدسازی قهری ایجاد میکند.
این موارد نشان میدهد که رویکرد امنیتی اتخاذشده صرفاً به حفظ نظم عمومی محدود نمیشود، بلکه با هدف محدود کردن اعمال حقوق مربوط به تجمع مسالمتآمیز، آزادی بیان و آزادی تشکل دنبال میشود؛ بهویژه از طریق هدف قرار دادن مکرر دانشجویان، کارگران، روزنامهنگاران و مدافعان حقوق بشر.
یادآور میشویم که حق حیات، ممنوعیت مطلق شکنجه، آزادی تجمع مسالمتآمیز و آزادی بیان، بر اساس حقوق بینالملل تضمین شدهاند و هیچگونه استثنایی را برنمیتابند. حفظ نظم عمومی تحت هیچ شرایطی نمیتواند توجیهکننده استفاده مرگبار یا نامتناسب از زور علیه معترضان مسالمتآمیز، یا بازداشتهای خودسرانه و متعاقب آن نگهداری در شرایط بیخبری باشد.
با توجه به تعداد بالای مستندشده جانباختگان، مجروحان و بازداشتشدگان، واکنشهای بینالمللی که صرفاً به فراخوانهای کلی برای خویشتنداری محدود میشوند، ناکافی است.
ما از جامعه بینالمللی، بهویژه سازمان ملل متحد و کشورهای عضو آن، میخواهیم که:
-
بهطور فوری سازوکارهای مستقل بینالمللی تحقیق و مستندسازی را تقویت کنند تا رویدادهای اخیر را نیز دربرگیرد و حفظ ادله و شواهد تضمین شود.
-
فشار دیپلماتیک را از طریق اقدامات هماهنگ، علنی و صریح که سرکوب خشونتآمیز و بازداشتهای خودسرانه را محکوم میکنند، افزایش دهند.
-
سازوکارهای هدفمند پاسخگویی، منطبق با حقوق بینالملل، را علیه افراد و نهادهای دخیل در نقضهای جدی، بهویژه موارد مرتبط با حق حیات و تمامیت جسمانی، فعال کنند.
-
تدابیر حفاظتی ملموس برای افرادی که در معرض خطر فوری قرار دارند، از جمله مدافعان حقوق بشر، روزنامهنگاران، دانشجویان و شاهدان، به اجرا بگذارند.
مطالباتی که از طریق این تحرکات اجتماعی بیان میشوند، بازتابدهنده خواستی پایدار برای عدالت اجتماعی، کرامت انسانی و مشارکت سیاسی است که از سوی بخشهای گسترده و متنوعی از جامعه مطرح میشود.
همبستگی بینالمللی باید در قالب اقداماتی روشن، منسجم و مبتنی بر حقوق بشر تجلی یابد. حفاظت از جان انسانها، جلوگیری از تداوم نقضها، تضمین آزادی افراد بهطور خودسرانه بازداشتشده و مقابله با مصونیت از مجازات، تعهداتی هستند که از الزامات بینالمللی حقوق بشر ناشی میشوند.
مرکز حقوق بشر زاگرس
